Baken
Schiermonnikoog

Zes kunstenaars projecteren een jaar lang hun lichtkunstwerken op de Zuidertoren.

De Noordertoren en de Zuidertoren vormden samen van 1854-1910 de lichtmarkering van Schiermonnikoog. Door veranderende techniek (de Noordertoren kreeg een draailicht) werd de Zuidertoren in 1910 overbodig als vuurtoren. De organisatie van Hi-Lo zag in de prachtig centraal gelegen toren een ideaal ‘canvas’ voor een kunstvorm die inhoudelijk met het verleden van de toren overeenkomt: lichtkunst.

Hi-Lo poster, Baken Schiermonnikoog

Hi-Lo poster, Baken Schiermonnikoog

De Zuidertoren op Schiermonnikoog wordt vanaf 1 juli elke avond omgetoverd tot een canvas. Van juli 2022 tot juli 2023 zal een programma van lichtprojecties de toren dagelijks gedurende beperkte tijd verlichten. Deze projecties vinden plaats tijdens de ‘nautische schemering’, als de zon al even onder is.

In het komende jaar zijn zes kunstwerken te zien op de Zuidertoren. Elke twee maanden is het de beurt aan een nieuwe kunstenaar. De reeks is een aanloop naar de kunstmanifestatie Hi-Lo die van mei t/m september 2023 plaatsvindt rond de hele Waddenzee. Tevens maakt de eerste editie van ‘Baken Schiermonnikoog’ deel uit van het culturele programma Arcadia, dat tot half augustus 2022 in Friesland te beleven was.

Vanaf 1 juli wordt het ZEEE van Femke Schaap dagelijks een half uur op de voormalige vuurtoren geprojecteerd. Even geeft de toren weer licht, daarna verdwijnt het kunstwerk. Om de volgende avond weer te verschijnen.

De zes kunstenaars zijn gekozen om hun ervaring, inhoudelijke thematiek en technische innovatie. Naast Femke Schaap gaat het om Jacco Olivier, Jan van Nuenen, Gilleam Trapenberg, Daphne Glasmacher en Jos Agasi. Femke Schaap bijt op 1 juli 2022 het spits af.

Alle kunstwerken van Baken Schiermonnikoog houden in tijdstip, duur en intensiteit rekening met het seizoen en de ‘dark sky’ status van het eiland.

Deelnemende kunstenaars

Femke Schaap

juli - aug 2022

Toen kunstenaar Femke Schaap vorig jaar op Schiermonnikoog aankwam werd ze overvallen door een groot gevoel van nostalgie. Het was alsof ze terug in de tijd werd gezogen, veilig naar het ‘thuis’ van haar kinderjaren en de herinnering aan eindeloze strandvakanties.

Dat effect heeft Schiermonnikoog waarschijnlijk op veel bezoekers: het voelt beschut, beschermd, los van de tijd. Bijzonder, op een eiland dat zo kwetsbaar te midden van de natuurkracht van de zee ligt. Die is mysterieus, onmetelijk diep en altijd in beweging.

Die twee heel verschillende gevoelens komen samen in het projectiewerk ZEEE, dat Femke Schaap ontwikkelde voor de Zuidertoren en het project Baken Schiermonnikoog. Als eerste van zes kunstenaars laat zij twee maanden lang haar licht schijnen op de iconische witte toren. Ooit gebouwd als vuurtoren (1854), later watertoren en nu museum Zuidertoren.

Dat de zeespiegel zal gaan stijgen is algemeen bekend. Het – al bijna vergeten – gevaar van het water wordt weer reëel voor Nederland. ZEEE bestaat uit vertraagde en sterk vergrote beelden van water in al haar hoedanigheden. Opspattend, razend, groots; en dan weer lieflijk, stromend en speels. Het water torent letterlijk boven de toeschouwer uit, hij kan er kopje onder in gaan.

ZEEE van Femke Schaap toont op de Zuidertoren zowel het water waar we uit voortkomen en dat we nodig hebben als het water waar we ons tegen beschermen. Het werk geeft de bezoeker een beleving van grote natuurthema’s en van de elementen, die we moeten onderkennen en respecteren.

Femke Schaap (Woerden, 1972) is een gerenommeerde lichtkunstenaar die objecten met filmprojecties combineert. In 1997 won ze de Prix de Rome Beeldhouwen. Haar werk, van tafelmodel tot plein-vullende installatie, wordt zowel in musea als in de openbare ruimte vertoond, in Nederland en wereldwijd. In het najaar van 2022 wordt haar ‘lichtfontein’ Westland Wells in gebruik genomen op het Europaplein in Amsterdam. Femke Schaap is de eerste kunstenaar die deelneemt aan het project Baken Schiermonnikoog. De volgende is schilder/filmmaker Jacco Olivier.

→ Website Femke Schaap
ZEEE van Femke Schaap op de Zuidertoren op Schiermonnikoog

ZEEE van Femke Schaap op de Zuidertoren op Schiermonnikoog

Jacco Olivier

sep - okt 2022

Jacco Olivier was ‘nog nooit eerder op Schiermonnikoog geweest’ zei hij, bijna verontschuldigend, toen hij gevraagd werd om een projectie voor de Zuidertoren te maken. Daarom verraste bij zijn eerste bezoek de plaatsing van de toren hem, zo midden in het dorp. De toren – al sinds 1909 niet meer in werking als vuurtoren - lijkt gericht op het dorp en de mensen, in tegenstelling tot de nog altijd functionerende Noordertoren nabij het strand.

Daarom wilde Olivier een beeld maken waarmee mensen zich zouden kunnen identificeren. Een energiek beeld, dat heen en weer beweegt en cyclisch is, zoals de natuur op en om het eiland. Maar ook een beeld dat rust brengt, te midden van die constante beweging.

Al eerder maakte Olivier eens een animatie van een geschilderde jongen die aarzelt aan de rand van een duikplank. In dit werk PERPETUUM springt de jongen wel. Op en neer op de golven als op een trampoline, maar ook tussen de sterren en daar voorbij, tot de cyclus weer opnieuw begint. Een beeld waar je je lang in kunt verliezen, net zoals de jongen zich verliest in zijn capriolen, vrij bewegend, steeds voor even los van de zwaartekracht.

‘Tijdens het schilderen gebeuren de mooiste dingen vaak aan de randjes van het schilderij’ zei Jacco Olivier onlangs in een interview (welikeart.nl, 2021) Zie hoe deze figuur, in werkelijkheid niet groter dan je hand, aan de rand van de projectie totale vrijheid en het grootste plezier vindt.

Jacco Olivier (Goes, 1972) koos al vroeg in zijn loopbaan een opmerkelijke vorm voor zijn werk. Hij fotografeert details van zijn schilderijen, vergoot ze uit en brengt ze in beweging tot animaties. Dat leidt tot bezwerende, ruimtelijke films, die toch altijd heel duidelijk schilderkunst zijn. Oliviers werk is wereldwijd geëxposeerd en in vele collecties opgenomen. In 2019 won hij de Jeanne Oosting Prijs voor de Schilderkunst. Jacco Olivier is de tweede kunstenaar die deelneemt aan het project Baken Schiermonnikoog. De volgende is audiovisueel kunstenaar Jan van Nuenen.

Jan van Nuenen

nov - dec 2022

Het afgelopen jaar bezocht kunstenaar Jan van Nuenen Schiermonnikoog meerdere keren, in de zomer van 2022 voor langere tijd. Hij filmde en fotografeerde op wat misschien wel het meest kenmerkende deel van dit- en andere Waddeneilanden is: de altijd schuivende grens tussen land en water. De planten en bloemen op die grens moeten hun plaats steeds weer bevechten en zijn daarbij ongelooflijk divers en inventief. ‘Het water neemt, het water geeft’ is de uitdrukking, maar dat geldt evenzeer voor het land. Het is met recht een vruchtbare strijd te noemen.

Landaanwas is een digitale animatie, gecomponeerd uit die database van duizenden foto’s en filmfragmenten die Van Nuenen aanlegde. In tien korte cycli is te zien hoe begroeiing uit aarde ontstaat, bloeit, vervalt en wordt weggewassen door het water; water dat de aarde weer klaarmaakt voor een nieuwe ronde. Elke cyclus toont andere planten en bloemen, allemaal aanwezig op Schiermonnikoog. Het ecosysteem van het eiland openbaart zich.

Niet alleen land en water, ook de natuurlijke en de digitale wereld vinden elkaar op de Zuidertoren. Typerend voor het hoogst technologische werk van Jan van Nuenen, dat varieert van animatiefilms en interactieve installaties tot geluid, muziek en videogames; maar waarin vaak natuurlijke thema’s als evolutie, ecosystemen, groei en overwoekering te vinden zijn.

Jan van Nuenen (1978) studeerde audiovisuele vormgeving aan de St. Joost Academie in Breda. Zijn interesse breidde zich uit van computeranimatie naar electronische media in brede zin en naar generatieve processen; wat een systeem, met een gegeven set data, zelf kan laten groeien. Zijn werken en clips zijn vertoond op o.a. filmfestivals, in de openbare ruimte en bij de VPRO en Into The Great Wide Open op Vlieland. Jan van Nuenen is de derde kunstenaar die deelneemt in het project Baken Schiermonnikoog. De volgende is fotograaf Gilleam Trapenberg.

Nautische zonsondergang Schiermonnikoog

Sep Starttijd Okt Starttijd
1 nov. 17.40 1 dec. 17.01
2 nov. 17.38 2 dec. 17.01
3 nov. 17.36 3 dec. 17.00
4 nov. 17.34 4 dec. 17.00
5 nov. 17.33 5 dec. 16.59
6 nov. 17.31 6 dec. 16.59
7 nov. 17.29 7 dec. 16.59
8 nov. 17.28 8 dec. 16.59
9 nov. 17.26 9 dec. 16.58
10 nov. 17.25 10 dec. 16.58
11 nov. 17.23 11 dec. 16.58
12 nov. 17.22 12 dec. 16.58
13 nov. 17.20 13 dec. 16.58
14 nov. 17.19 14 dec. 16.58
15 nov. 17.17 15 dec. 16.58
16 nov. 17.16 16 dec. 16.58
17 nov. 17.15 17 dec. 16.59
18 nov. 17.14 18 dec. 16.59
19 nov. 17.12 19 dec. 16.59
20 nov. 17.11 20 dec. 17.00
21 nov. 17.10 21 dec. 17.00
22 nov. 17.09 22 dec. 17.01
23 nov. 17.08 23 dec. 17.01
24 nov. 17.07 24 dec. 17.02
25 nov. 17.06 25 dec. 17.02
26 nov. 17.05 26 dec. 17.03
27 nov. 17.04 27 dec. 17.04
28 nov. 17.04 28 dec. 17.05
29 nov. 17.03 29 dec. 17.06
30 nov. 17.02 30 dec. 17.06
31 dec. 17.07

Blijf op de hoogte

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.